dziś jest:
Historia Rodu
Z całą pewnością przed 1410 rokiem zostały nadane Przesmyki, w pierwszej fazie osadnictwa prowadzonego przez ks. Witolda. W bitwie pod Grunwaldem brała udział wśród wojsk litewskich chorągiew drohicka, pod którą było zgromadzone rycerstwo tej ziemi. Walczyło ono również w kampanii zdobywania Prus Krzyżackich w tym roku. Podczas niej niektórzy z rycerzy dostali się do niewoli krzyżackiej. Jednym z nich był rycerz Gmyr z Przesmyk (eyn leman herzog Wytowds von Drogyczyn), którego zobowiązał się wykupić z niewoli książę Witold[1]. Jeśli chodzi W herbarzu Uruskiego wymieniony jest Michał Przesmycki: "Michał Zaraza[2], dziedzic na Przesmykach 1471 r., miał syna Piotra, po którym syn Jan z żony Anny pozostawił syna Pawła i córkę Barbarę za Janem z Pniewisk 1549." Wymieniony w Herbarzu Uruskiego Michał, jest też wzmiankowany w dokumentach kancelarii sądu ziemskiego w Drohiczynie[3]. Wracając do rycerza spod Grunwaldu , to miano Gmyr, przydomek owego rycerza, który spotykamy u dziedziców Przesmyk także w XVI w. W 1505 i 1509 r. występował Jan "Gmir" z Przesmyk[4]. Najwidoczniej, więc rycerz ów wydostał się z niewoli krzyżackiej i powrócił do swoich dóbr. Z pewnością nie był on jedynym dziedzicem Przesmyk w tym czasie. W połowie XV wieku występowało już znaczne grono rycerzy, piszących się z tej miejscowości, których trudno połączyć w zwarte grupy rodzinne i rozróżnić ze względu na powtarzalność imion. W l. 1438-76 występował Mikołaj Przesmycki, który w 1455 r. świadczył w wywodzie szlachectwa z herbu Bujno ( Ślepowron ). W 1448 r. występowali: Bogusław i Niemierza z Przesmyk. Synem Bogusława był chyba Maciej występujący w l. 1469-79. Oprócz niego znamy następujących Przesmyckich występujących w tym czasie. Piotra (1453-58), Misztaka (1458-76) i jego syna Macieja Misztakowicza (1479), Andzeja (1469-75), Michała (1451-80) i jego syna Piotra (1481-82), Pawła (1458-82), Marcina Golenia (1470-82), Jana, który był dworzaninem biskupa łuckiego Jana Łosowicza (1464-65), braci: Jakuba i Jana (1471-87), Stanisława (1470-81), Klemensa (1479-80), Bartosza (1479), Rafała (1481-82), Piotra, księdza (1470-71), który był najpewniej identyczny z Piotrem plebanem z Kożuchowa, występującym w l. 1471-88[5]. Po raz pierwszy w źródłach pisanych nazwisko Przesmycki (w formie Przesmyski) pojawia się w wieku XV pod datą 1487 roku[6]. Dokumenty Ksiąg grodzkich w Drohiczynie, z lat 1473 - 1484[7], wymieniają na Przesmykach:
- Paweł z Przesmyk 1473 r.,
- Stanisław z Przesmyk 1474 r., któremu to Andrzej ze Skolimowa zastawił grunt,
- Bartłomiej i Paweł 1474r.,
- Paweł Beydo de Przesmycki 1474 r.,
- Marcin Goleń z Przesmyk 1474 r.,
- Stanisław z Przesmyk 1476 r.,
- Rafał Przesmycki Boruta 8[3] de Kalysza ( osiadły na wsi Kaliski )
- Maciej Przesmycki de Osza 1478 r.,
- Klemens z Przesmyk 1479 r.,
- Klemens Przesmycki 1479r.,
- Stanisław Przesmycki 1479 r.,
- Bartosz Przesmycki 1479 r.,
- Rafał Przesmycki 1481 r.,
- Maciej Przesmycki 1481 r.,
- Piotr, syn Michała z Przesmyk 1481 r.,
- Stanisław Przesmycki 1481 r.,
- Piotr z Przesmyk 1482 r.
Przesmyccy ufundowali w swej wsi kościół parafialny. Nie wiemy, kiedy to dokładnie nastąpiło, ponieważ nie zachował się dokument fundacyjny. Jednak z całą pewnością należy datować to wydarzenie na I połowę XV wieku. W następnej połowie tego wieku znamy już kilku plebanów z Przesmyk występujących w źródłach. Pierwszym z nich był Bartłomiej, który w 1453 r. wziął w zastaw grunt w Przesmykach. Żył jeszcze w 1458 r., gdy świadczył na dokumencie sprzedaży wójtostwa w Rudzie. Jego następca - Tomasz musiał należeć do grona zaufanych biskupa łuckiego Jana Łosowicza. W 1464 r. świadczył w dokumencie nadania przez tegoż biskupa wójtostwa w Skrzeszewie, a w następnym roku w dokumencie lokacyjnym miasta Janowa (dawniej Parchowa). Razem z nim świadczył na obu dokumentach także rycerz Jan Przesmycki, dworzanin biskupa. W 1468 r. pleban Tomasz po przeniesieniu Jana Łosowicza na biskupstwo wileńskie, w jego imieniu uiszczał w kurii rzymskiej opłaty związane z tą czynnością. Być może od biskupa Łosowicza uzyskał jakieś beneficjum w diecezji wileńskiej, ponieważ od 1470 r. plebanem w Przesmykach był ks. Wojciech, znany do 1481 r.[9]
Prawdopodobnie to Jan, wnuk Michała Zarazy , wystawił w 1528 roku na przegląd wojskowy do Drohiczyna czterech żołnierzy konnych z pachołkami 10[4]. Syn Jana, Paweł, żonaty 1567 r. z Dorotą N., miał synów: Jana i Wojciecha; po Wojciechu z Anny Rzewuskiej syn Piotr zaślubił Małgorzatę Kukawską i z niej miał syna Jana 1603 r. Jan syn Pawła, dziedzic na Przesmykach 1579r., z żony Anny pozostawił Syna Stanisława, którego z żony Krystyny syn Maciej, żonaty z Agnieszką N., pozostawił syna Tomasza, którego syna Jan z żony Maryanny Wrzoskówny pozostawił syna Pawła, dziedzica dóbr Droblin, w pow. bialskim, wyleg. w Król. 1845 r. Z tej linii Antoni 1852r. i Jan 1857 r., synowie Wojciecha i Katarzyny Dołęgowskiej i Wincenty, syn Kazimierza, w 1845 wyleg. w Król.11[5]
Wracając do dokumentów źródłowych, kolejne nazwiska Przesmyckich wymienione są w Popisie Pospolitego Ruszenia w Radoszkowicach kolo Mińska na Białorusi w roku 1567.
Wieś Przesmyki:
- Paweł Przyłega klacz;
- Mikołaj Przyłega pieszo - kord;
- Stanisław Przyłega koń - siekiera;
- Jan Goleń klacz;
- Sebastian Goleń klacz;
- Adam Goelń klacz - miecz;
- Jakub od żony Anastazji pieszo - rohatyna;
- Paweł Zaraza klacz;
- Wojciech Zaraza klacz - miecz;
- Piotr Przyłega, syn Macieja, koń - rohatyna. 12[6]
W roku 1569 w Przysiędze na wierność Koronie ( Drohiczyn ) dokumenty wymieniają na Przesmykach:
- Adam Goleń Przesmycki
- Benedykt,
- Wojciech Lasota syn Andrzeja,
- Stanisław syn Macieja,
- Mikołaj syn Stanisława,
- Jan syn Stanisława,
- Stanisław syn Tomasza,
- Aleksy syn Macieja. 13[7]
Oprócz opisanej już linii, według Uruskiego w XVI w. dziedzicami na Przesmykach byli jeszcze:
- Wojciech, syn Józefa, 1584 r.
- Mikołaj, syn Mikołaja i Walenty syna Macieja, dziedzice dóbr Przesmyki 1584 r.
- Jan, Józef i Stanisław, synowie Wita, dziedzice na Przesmykach 1584 r.
- Po Józefie syn Wojciech 1592 r.
- Po Marcinie, dziedzicu na Przesmykach, syn Adam, zwany Nagórka 1584 r.
- Jan, Jerzy, Kacper i Krzysztof, synowie Mikołaja, 1590 r.
- Paweł i Wojciech , synowie Wacława, dziedzica Leszczyc, 1592 r. 14[8]
Jak z powyższego widać ród był dość licznie reprezentowany, a poszczególne gałęzie reprezentowane przez wymienionych dość zróżnicowane majątkowo, nie mniej mające niemały wpływ na politykę regionalną i stosunki panujące w Ziemi Drohickiej.
Zaścianek Huszcza
Kiedy w 1566 roku z województwa podlaskiego wydzielono ziemię brzeską tworząc nowe województwo brzesko -litewskie ,Tuczna i Huszcza znalazły się w granicach litewskich. Zostały one założone w XVI wieku przez Dymitra Sapiehę, na polecenie króla Zygmunta Augusta. Oba zaścianki rozwijały się bardzo szybko. Lustracja królewska z 1566 roku wykazała ,że ludność Tucznej do tego roku powiększyła się 21 razy. Ponadto dokument wymienia nazwiska mieszkańców Huszczy i Tucznej, które wskazują , że zasiedliła te wsie przede wszystkim ludność polska. W Tucznej osiadły rodziny o nazwiskach: Buczyński, Borkowski, Czapski, Czarkowski, Kryński, Kukawski, Kurowski, Makowski, Mioduszewski, Olędzki, Rzewuski, Skolimowski, Skwierczyński i Twarowski. Natomiast w Huszczy osadnicy nosili nazwiska: Bielecki, Brodacki, Czarnacki, Czarnecki, Dołęgowski, Głowacki, Jarocki, Jeruzalski, Kowieski, Kobyliński,Izdebski, Łojewski, Laskowski, Przesmycki, Rudzki, Tarkowski i Żółkowski. 15[9]
W XVII w. najpierw, jak najbardziej mrocznymi, następnie już tylko i wyłącznie złotymi zgłoskami zapisał się w historii narodu Adam Przesmycki, którego życiorys mógłby posłużyć jako kanwa do niejednego scenariusza filmowego. Adam Przesmycki tak sobie śmiało dokazywał i swawolił, że wyznaczono za jego głowę nagrodę, a ówczesny Sejm skazał go na infamię, czyli karę pozbawienia czci, majątku i praw obywatelskich, nierzadko i gardła, orzekaną za najcięższe przestępstwa tj. głównie za gwałty i rozboje. Od pewnego stryczka w przypadku schwytania uratowały Przesmyckiego bohaterskie dokonania w czasie wojny ze Szwedami w Prusach Królewskich (Pomorze Gdańskie). Jak szerokim echem obiegły one Rzeczpospolitą świadczyć może to, że Adamem zajął się ponownie Sejm i w 1633 r. w nagrodę zasług wojennych uwolnił go od ciążącego na jego osobie wyroku[16]. Więcej no Nim w Linii Witebskiej. W XVII wieku, oprócz Adama, herbarze wymieniają: Jana w 1628 r. dziedzica na Przesmykach, 1625 r. Marcina, syna Macieja. Z okresu nieco późniejszego tj. 2 poł. XVII w. wymieniają Kazimierza Przesmyckiego, który w 1677 r. był komornikiem i burgrabią drohickim żonatym z Agnieszka Zaliwską. W innych stronach królestwa zamieszkiwali: 1669 r. Kacper Przesmycki podpisał z woj. kaliskim elekcye, 1697 r. Bartłomiej Przesmycki , podpisał elekcye z woj. poznańskiem[17].
Wzmianki historyczne w XVIII wieku podają, żę Stanisław, syn Walentego, wnuk Wojciecha i jego stryj ks. Jan dziedziczyli na Przesmykach w 1732 r. Adam . elektor 1733 z woj. podlaskiego. Wojciech syn Wojciecha, nabył 1730 część Kudelczyna. Maciej, syn Wojciecha, zapisał w 1762 r. dług żonie swej Małgorzacie Rozbickiej i z niej miał syna Walentego. Ochrzczonego w par. Rozbice w roku 1769, wylegitymowanego w Galicji 1804 r.[18] W roku 1765 w Popisie Szlachty Lidzkiej wymienieni są z Paraffi Jeleńskiej JPan Michał Przesmycki,a z Paraffiii Żołudzkiej JPan Tomasz Przesmycki.[19]
Dalej Walenty, syn Łukasza, nabył w 1756 r. część Maleszewa; Szymon, syn Walentego i Konstancyi, ochrzczony w 1761 r. w par. Kossów, wyleg. 1804. Wzmiankowany jest też Stanisław, szambelan Stanisława Augusta, komisarz do zbierania ofiar 1789 r. Józef, szambelan Stanisława Augusta 1793 r. Ale brak na razie informacji, z której linii Rodu pochodzą. 20[13] Na ponizszej mapie majątek Maleszewo ( dziś Maliszewo ) nabyty przez Walentego. Ta linia prawdopodobnie zamieszkała później w Rytelach i Zalesiu.
Koligacje polskie XVII - XIX wieku, według Bonieckiego:
- Dąmbski h.Godziemba, właściciel Pagórek, Hr. Józef, ur. 1773 r., zmarły 1842 r. z Teresy Krajewskiej Po nim Syn hrabia Lucyan, ożeniony z Zofią Przesmycką.
- Bielski h. Jelita, Podlasie - Chełm, Henryk syn Wincentego Bielskiego dziedzica Uher i Ludwiki z Biegańskich żonaty z Przesmycką ok. 1889 r. [21] dziś na cmentarzu w Chełmie zabytkowa kaplica Bielskich.
- Iliński Herb: Lis, Z ILIŃSKA - Pisali się na Załużu , woj. wołyńskie. , Heliodor, właściciel Maniowiec, zmarły 1858 r., z hrabianki Honoraty Dunin-Borkowskiej, pozostawił synów: Heliodora, ur. 1856 r i Czesława, ur. 1858 r. Ten ostatni ( Czesław ) właściciel Maniowiec, zaślubił w Sławucie 1894 r. Klarę z Przesmyckich Jarząbkowskę.
- Januszkowski w województwie Witebskiem, Bogdan Januszkowski, horodniczy witebski 1594 r po nim syn Stanisław 1641 r., Hrehory, ziemianin witebski, zeznał 1716 r. testament, z którego okazuje się że był synem Stanisława a żoną jego była Hanna Ganówna Lipska - Córką zaś Katarzyna żona Marcyana Przesmyckiego 1721 roku (Ist. Jur. Mat. XX - XXVI).
- Jurewicz Herb: Lubicz, Witebsk , NN syn Jana i Zofii Przesmyckiej, wraz z żona Maryanną z Baranowskich sprzedał 1719 r. plac w Witebsku, nabyty przez rodziców (Ibid. XXIV i XXV).
- Kościa Herb: Leliwa, Zapolin , Paweł, zmarły 1863 r., sędzia kobryński, dziedzic Zapolina - Wnuk jego Jan z Katarzyny Maliszewskiej Miał Waleryę za Józefem Goleń-Przesmyckim.
- Krosnowski Herb: Junosza czasem Rawicz ; Wojciech, ur. 1800 r. w Kamiennej Woli, zmarły 1853 r., dziedzic Krzczonowa, major b. wojsk polskich, kawaler złotego krzyża wojskowego 1831 r., Zygmunt Maryan młodszy syn Wojciecha ur. w Krzczonowie 1837 r., zmarły 1891 roku, profesor instytutu technologicznego w Petersburgu, rzeczywisty radca stanu i kawaler orderów: Św. Stanisława i Św. Anny I-ej klasy, zaślubił Zofię Przesmycką i z niej pozostawił: Maryę,
- Łasko Herb: Leliwa (odm.) z Łasków w powiecie owruckim, Iwan, skarbnik bracławski 1640 r., komisarz z sejmu do oszacowania Szandyrowa i Trościańca, umarł 1658 r. Z żony, Biesiekierskiej, miał mieć córkę Helenę za Stanisławem Olszewskim (Źr. Dziej. XX i XXI; V. L. III f. 469; Woł. X f. 821; Sig. 1). Dorota, żona Hawryła Hulanickiego 1594 r. Marusza Janowa Przesmycka 1600 r. Teodora za Marcjanem Ujazdowskim 1611 r. (Woł. II f. 751).
- Horodyski Herb: Korczak, Teodor Żaba Horodyski procesuje się z Przesmyckim 1605 r., a z Hulewiczem 1610 r. (Woł. II f. 126). 22[5]
To na razie wszystko co udało się znaleźć, dokładniejsze informacje o poszczególnych rodzinach w liniach rodzinnych.
[1] M. Biskup, Z badań nad "Wielką Wojną" z Zakonem Krzyżackim, "Kwartalnik Historyczny" 1959, nr 3, s. 699.
[2] Zaraza to według opracowania S. Uruskiego przydomek, którym nazywano Przesmyckich osiadłych na Przesmykach.
[3] Arhiwum Akt Dawnych. Ksiega Grodzka Drohicka z lat 1473 -1484.
[4] NGAB Mińsk, f. 1759-2-2, k. 155, 181.
[5] APK, ZZG, 32, s. 442, 509; W. Semkowicz, Wywody szlachectwa , s. 237; AGAD, Castr. Droh., s. II, nr 1, k. 9v, 11v, 12, 14, 17, 21, 27v, 57, 64v, 125v, 126, 139v, 198, 240, 243, 269, 293, 332v, 341, 344, 402, 408v, 419, 424, 426, 437, 449v, 453, 466v, 469v; BPAN Kraków, 8822, z. I, s. 229, 270, 8823, z. IX, k. 38, 50, 51, 51v, z. X, k. 45; NGAB Mińsk, f. 1759-2-22, k. 45v, 46v, 48v, 49, 50, 50v; ADS, D 1, k. 8v, 11, 19, 23v, 40v, 54, 70, 79, D 3, k. 163, D 5, k. 21v, D 13, k. 13.
[6] PRZESMYCKI: Nobili Thome Presmiski, cubiculario 1487 , w: Słownik staropolskich nazwisko osobowych, t. 4, Wrocław 1975, s. 373.
[7] Arhiwum Akt Dawnych. Ksiega Grodzka Drohicka z lat 1473 -1484.
8[3] Boruta - kto olejny przydomek pojawiajacy się tylko przy Rafale osiadłym na wsi Kaliski.
[9] BPAN Kraków, 8822, z. IV, s. 108, 8823, z. IX, k. 38; ADS, D 1, k. 9, 11, 18v, 19v, 21, 24, 27, 27v, 31v, 33, 49, 52v, 69v, D 3, k. 163, D 5, k. 21v; KDKW, s. 291-292, nr 252, 254.
10[4] Aleksander Jabłonowski. Podlasie...... tom.......s. 183. zapis brzmi: "Popis wojenny wodztwa podlas., mocą uchwały sejmu Wileńskiego. 1528. Metr. Lit. XXI. ( w odpis. Narusz. Ks. 204 ). Regestr Zemli Drohickoie. (...) Prosmytski ziemiane - 4 koni."
11[5] Wyr. Tryb. Lubel., Ks. Gr. I Ziem. Drohickie, Vol. Leg. Za Uruski, dz. Cyt., s. 24.
12[6] Popis Pospolitego Ruszenia w Radoszkowicach kolo Mińska....
13[7] Przysięga na wierność Koronie 1569 4r. Drohiczyn.
14[8] Uruski, dz. cyt. s.23 - 24.
15[9] Grzegorz Szyc, opracowanie na podstawie M. Biernacka: Wsie drobnoszlacheckie na Mazowszu i Podlasiu. Wrocław- Warszawa- Kraków 1966, J. Sroka: Szlachta i bojarzy, w " Słowo Podlasia" 1987 , A. Jabłonowski: Podlasie. Warszawa 1909. K. Lenkiewicz : Tuczna, wieś w powiecie Biała Podlaska, brw. J. Szymański: Nauki pomocnicze Historii. Warszawa 1983. T. Krawczak: Kształtowanie świadomości narodowej wśród ludności wiejskiej Podlasia. Biała Podlaska 1982. R Rogiński: Z moich wspomnień. Warszawa 1963. J. Tazbir: Kultura szlachecka w Polsce. Warszawa 1979. Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Warszawa 1880. A. Zajączkowski: Główne elementy kultury szlacheckiej w Polsce. Warszawa 1961
16[10] Tak pisze o nim Niesiecki: Adam Przesmycki, patrz o nim w Konstytucyj 1627 r. i drugiej na Koronacji Władysława IV Króla, gdzie jego w Pruskich okazyach odwagi wspominają. Constit. fol. 53. K. Niesiecki,
Herbarz Polski, t VII, str. 545.
17[11] Uruski, cyt. s. 23-24.
18[12] Tamże.
[19] Czesław Malewski Popis szlachty lidzkiej z 1765 roku, Rocznik Stowarzyszenia Naukowcow Polakow Litwy, s. 168 - 183, tom 4, rok 2005. Dokument jest przechowywany w Panstwowym Archiwum Historycznym Litwy w Wilnie. Czytamy tam: Na Rokach Swiętomichalskich w mieście Jego Królewskiej mości Lidzie in solito judiciorum loco porządkiem Prawa pospolitego sądzących się przed nami Janem Stanisławem Kamieńskim Prezyduiącym, Józefem Adamem Borzymowskim, Antonim Skinderem sędziami, Dominikiem Alexandrowiczem pisarzem. Urzędnikami Ziemskiemi Powiatu Lidz. Comparendo persoliter u Sądu Patron JmPan Jerzy Adamowicz Regent Ziemski Lidzki opowiadał prezentował y do Akt podał popis Generalny Przeswietnego Powiatu Lidz. który podaiąc do Akt prodił nas Sądu aby pomieniony popis ze wszelką w nim wyrażoną rzeczą był do Ksiąg Ziemskich Lidzkich spraw wieczystych przyięty y wpisany, iakoż my Sąd ony przyiąwszy w Xięgi wpisać pozwolili którego tenor de verbo ad verbum segnitur etsque na dniu trzydziestym miesiąca Septembra Roku tysiąc siedmset szesdziesiąt piątego, JO.O: JWW WJmPP Senatorów Dygnitarzow, Urzędnikow Ziemskich Grodzkich, Rycerstwa Szlachty y Obywatelow Przeswietnego Powiatu Lidzkiego na Fundamencie tak dawnieyszych iakoż y teraznieyszey Seymu Convocationis Roku tysiąc siedemset szesdziesiąt czwartego zaszłey Konstytucyi za Panowania Nayiasnieyszego Króla Jegomości Stanisława Augusta Pana naszego miłosciwego w Polach między Dzierżawą nazwaną Gornie a miastem Jkmości Lidą sposobem Rycerskim przezemnie Franciszka Antoniego Alexandrowicza generalnego Powiatu Lidzkiego Chorążego Starostę Konawskiego czyniony spisany y do podpisu wielmożnym ImPanom Kazimierzowi Narbuttowi Powiatu Lidz. y dalszym urzędnikom ex mente teyże Konfederacyi Nowelle legis podany Sevies JO JW JmPanow Senatorow Dygnitarzow Urzędnikow Lidz. Grodzkich Rycerstwa Szlachty y Obywatelow Przeswietnego Powiatu Lidz. ... Paraffia Jelneńska ... JPan Michał Przesmycki, ..... Paraffia Żołudzka .... JPan Tomasz Przesmycki ...
20[13] Uruski, dz.cyt. s. 23-24.
21[14] Boniecki, cyt.
[22] Powyższe zestawienie zostało opracowane na podstawie Herbarza Bonieckiego.
